سیاست خارجی در دهه های گذشته باعث شد تا کشور زیر تیغ تحریم قرار گیرد و فشار به زندگی در بیش از دو دهه وارد شود. جنگ 12 روزه و حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران حالت شبه جنگ را بر کشور حاکم کرده که آثارش بر جا مانده و قابل مشاهده است. در چنین شرایطی دیپلماسی میتواند هم به جنگ، هم به شبه جنگ و هم به تحریم پایان دهد.
دریافت تنخواه توسط دولت
غلامرضا مصباحیمقدم، رئیس اتحادیه اقتصاددانان جهان اسلام گفت: بهعنوان یک شاهد؛ پس از جنگ ١٢ روزه دولت آقای پزشکیان نسبت به اخذ تنخواه از بانک مرکزی اقدام کرد که البته دراینباره هم قانون وجود دارد، که طبق قانون دولت میتواند ٣ درصد بودجه کشور را تنخواه دریافت کند. اما اخذ تنخواه به معنای خلق نقدینگی جدید است و پس از جنگ ١٢ روزه ٢٧۵ همت تنخواه از سوی دولت دریافت شد که این رقم، پول پرقدرتی بود که ضریب فزایندگی ٧.٨ برابری داشت.
نرخ ارز تابع نقدینگی
وی درباره ریشه مشکلات اقتصادی کشور و راهکار برونرفت از این شرایط گفت: مهمترین دلایل مشکلات اقتصادی را نرخ بالای رشد نقدینگی و افزایش نرخ ارز میدانم، البته نرخ ارز هم تابع نقدینگی است. نقدینگی در حال حاضر رشد پرشتابی دارد به طوریکه رشد نقدینگی در کشور بالای ۴۵ درصد است. عامل اصلی رشد تورم هم رشد نقدینگی است و با افزایش تورم، نرخ ارز هم افزایش پیدا میکند.
تحریم و کاهش درآمد
مصباحی گفت: از آغاز سال تاکنون میزان درآمد حاصل از صادرات غیرنفتی به ۶۵ میلیارد دلار رسیده است. حال اینکه درآمد حاصل از صادرات غیرنفتی حدود ٣ تا ۶ میلیارد دلار در دوران ٨ سال جنگ تحمیلی بود اما در همان دوره، کشور را با این میزان نارضایتی مردم اداره نکردیم. صادرات نفتی هم در حال حاضر با توجه به کاهش قیمت نفت، بین ٢٣ تا ٢۶ میلیارد دلار نوسان دارد. اینکه صادرات غیرنفتی افزایشیافته، نشاندهنده تکاپوی درآمد ارزی برای اداره اقتصاد است. البته این اعداد میتوانست بیشتر باشد اما در شرایط تحریم هستیم، کشور با موانع برای افزایش درآمدهای ارزی مواجه است و معتقدم در این شرایط تحریمی، مقایسه درآمدهای ارزی کشورمان با کشورهایی ازجمله ترکیه، عربستان و ...مقایسه درستی نیست.
آزاد شدن نرخ ارز
او با انتقاد از روش قیمتگذاری ارز گفت: سیاست فرمول تعیین نرخ ارز درست نیست. این روش را که قیمت ارز متناسب با نرخ تورم داخلی منهای تورم خارجی اصلاح شود، قبول ندارم و معتقدم که نرخ ارز هم مانند سایر کالاها باید در بازار و بر اساس عرضه و تقاضا تعیین شود. امروز درحالیکه درآمد صادراتی قابلقبول غیرنفتی داریم اما قیمت ارز در حال افزایش است و این افزایش نرخ ارز ناشی از تفکری است که میگوید نرخ ارز باید بالا برود. این تفکر در صحبتهای وزیر اقتصاد کنونی و پیشین و رئیس بانک مرکزی کنونی و تفکر اتاق بازرگانی است. بنابراین تفکر، نرخ ارز باید رو به رشد باشد تا شاهد افزایش صادرات باشیم. این روش در دوران ریاست جمهوری مرحوم هاشمی رفسنجانی و خاتمی تجربه شد. افزایش رشد صادرات، معلول افزایش تولید کالاهای صادراتی و معلول رشد کیفیت کالاهای صادراتی است تا در بازارهای جهانی امکان رقابت بیشتری را داشته باشد.
رشد اقتصادی نزدیک به صفررشد نقدینگی منجر به کاهش رشد تولید کالا و خدمات شده و رشد اقتصادی کشور هم نزدیک به صفر است. در شرایطی که رشد اقتصادی نزدیک به صفر است، رشد نقدینگی ۴۵ درصد است.
خلق پول
مصباحی مقدم بابیان اینکه این نقدینگی عامل تورم شده است، افزود: علاوه بر این بانکها هم در حال ایجاد نقدینگی هستند و خلق پول میکنند و خلق پول از سوی بانکها بهویژه بانکهای ناتراز از جمله بانک سپه منجر بهشتاب رشد نقدینگی هستند. سال این است که حجم نقدینگی باید چقدر باشد؟ نقدینگی باید بهاندازهای باشد که مردم بتوانند کالا و خدمات تولیدشده را خریداری کنند بنابراین نرخ نقدینگی باید به این میزان کاهش پیدا کند و اگر نرخ ارز هم متناسب با نقدینگی کنترل شود عرضه و تقاضا مبنای قیمتگذاری نرخ ارز باشد، تورم افزون نخواهد شد. طرح کالابرگ هم که به اجرا رسیده یک درمان موقت است.