جهان دیجیتال بیتردید فرصتهای گستردهای برای یادگیری، خلاقیت و دسترسی به دانش فراهم کرده است؛ با این حال، اگر این فضا بدون هدایت و تعادل وارد زندگی کودکان شود، میتواند به کاهش تمرکز، افزایش اضطراب، ضعف مهارتهای ارتباطی و گسست فرهنگی منجر شود. از این رو، مسئله اصلی نه حذف فناوری، بلکه مدیریت هوشمندانه آن و تقویت عناصر تربیتی جایگزین، بهویژه فرهنگ مطالعه و پیوند با میراث فرهنگی است. پژوهشهای علوم شناختی نشان میدهد مواجهه طولانیمدت با محتوای سریع و محرکهای پیدرپی دیجیتال، میتواند الگوی توجه کودکان را تغییر دهد. مغز در حال رشد کودک بهتدریج به دریافتهای سریع و کوتاه عادت میکند و در نتیجه، توانایی تمرکز عمیق و صبوری ذهنی کاهش مییابد. این در حالی است که خواندن کتاب، بهویژه متون داستانی، فرایندی کند، عمیق و تخیلمحور است که مسیرهای عصبی مرتبط با تمرکز، همدلی و تفکر تحلیلی را تقویت میکند. کودک هنگام مطالعه، جهان را در ذهن خود میسازد، شخصیتها را تصور میکند و با موقعیتهای اخلاقی پیچیده مواجه میشود.
نخستین گام، الگوسازی است. کودک بیش از آنکه به توصیهها توجه کند، رفتار والدین را تقلید میکند. خانهای که در آن کتاب حضور فعال دارد و والدین زمانی مشخص را به مطالعه اختصاص میدهند، ناخودآگاه ارزش کتابخوانی را به کودک منتقل میکند. گام دوم، ایجاد «آیین مطالعه» در زندگی روزمره است. اختصاص زمانی ثابت در روز برای خواندن کتاب، حتی اگر کوتاه باشد، به شکلگیری عادت پایدار کمک میکند. خواندن مشترک والد و کودک، علاوه بر تقویت مهارت زبانی، پیوند عاطفی را نیز تقویت میکند. سوم، انتخاب کتابهای متناسب با سن و علایق کودک اهمیت فراوان دارد. کتاب باید برای کودک جذاب و قابل درک باشد تا تجربه مطالعه با احساس لذت همراه شود، نه اجبار. چهارم، مدیریت زمان استفاده از ابزارهای دیجیتال ضروری است. تعیین زمان مشخص و محدود برای استفاده از صفحهنمایشها و جایگزین کردن آن با فعالیتهای خلاقانه مانند مطالعه، نقاشی یا بازیهای فکری، به تعادل شناختی کمک میکند.
پنجم، گفتوگو درباره آنچه کودک میخواند یا میبیند، به تقویت تفکر انتقادی کمک میکند. پرسیدن نظر کودک درباره داستانها، شخصیتها و پیامها، ذهن تحلیلگر او را فعال میسازد. ششم، فراهم کردن دسترسی آسان به کتاب است. وجود کتاب در فضای خانه، کتابخانههای محلی و حضور در نمایشگاههای کتاب، تجربه مطالعه را ملموس و جذاب میکند.
تربیت کودک در عصر دیجیتال به معنای حذف فناوری نیست، بلکه به معنای ایجاد توازن میان سرعت جهان دیجیتال و عمق جهان مطالعه است. کودکانی که هم مهارتهای فناوری را میآموزند و هم با کتاب و فرهنگ مطالعه رشد میکنند، از توانایی تمرکز، خلاقیت، هویت فرهنگی و سلامت روانی بیشتری برخوردار خواهند بود. آینده جامعه در گرو ذهنهایی است که بتوانند در میان انبوه اطلاعات، عمیق بیندیشند، همدلانه احساس کنند و آگاهانه انتخاب نمایند؛ و این مسیر از خانه، از کتاب و از تصمیمهای آگاهانه والدین آغاز میشود.
برگرفته از: ایبنا