رئیسجمهور روز گذشته عازم نیویورک شد. انتظار از این سفر در جامعه، بالا است. با در نظر گرفتن واقعیتهای سیاست داخلی ایران و اختیارات رئیسجمهور، این سفر چه نتیجهای خواهد داشت؟
در این سالهای بعد از پیروزی انقلاب، تقریباً غیر از چند مورد که استثناء بود، عموماً سالهای مختلف در سطح ریاستجمهوری و مقامات کشور در اجلاس سالانه سازمان ملل شرکت کردهاند.
در اجلاس و خود سازمان ملل متأسفانه آن بنیه، توان، اختیارات و تفوقی که باید بر مسائل سیاسی جهان داشته باشد کم شده است و توان خودش را از دست داده است. امروز این نهاد بیشتر یک نماد است.
محفلی بینالمللی است که میشود تبادل فکر کرد، میشود حرفها را زد. یک تریبون است. میشود اعلام مواضع کرد و یک نقطه وصلی هست که به هر حال رؤسای کشورها با وجود اختلافات عمیق و زیادی که با هم دارند در یک محیط فیزیکیای با یک دیگر جمع میشوند و همدیگر را میبینند، گاهی هم فرصتهایی به وجود میآید.
در این بحثی نیست و خیلی اتفاقات هم در حاشیه همین دیدارها که در مجمع عمومی سازمان ملل بوده است در گذشته بین کشورها رخ داده بود و سرنوشتساز هم بودند با همین ملاقاتها و تصمیماتی که گرفته شد اتفاقاتی در جهان رخ داد.
سفر آقای پزشکیان به سازمان ملل را در سال گذشته هم داشتیم و در آینده هم اینطور خواهد بود. این حق هر رئیسجمهوری است. البته هر رئیس کشوری که میرود از قبل قطعاً یک چارچوبهایی، یک روابطی، یک مشورتهایی میگیرد اما در هرحال با یک اختیاراتی هم میروند. زمانی یاسر عرفات با شاخه زیتون رفت در سازمان ملل حضور پیدا کرد، بعد هم توافقاتی کرد و یک آرامش نسبی برقرار شد. با آن روش توانست هویت فلسطینی را حفظ کند. حالا هر چند نتوانست اعتقادات صد درصدی خودش یا اهداف خودش را تماماً به کرسی بنشاند، ولی به طور نسبی توفیقی حاصل کرد و درست یک زبان مشترکی بین گروهی که او نمایندگیاش میکرد با بخشی از جهان ایجاد شد. فراموش نشود که بخشی از کشورهای که به هر دلیلی پشت سر اسرائیل بودند، یک تعاملی با آنها برقرار کردند، یک بده بستانی شد تا بتوانند هویت محور فلسطین را بر پهنه دنیا حفظ کنند و نام یک کشور و یک ملت را نگه دارد. آن اتفاق مهم محصول حضور عرفات در سازمان ملل بود. ما هم جدای از این مجموعه نیستیم منتها در کشور ما متأسفانه قبل از اینکه مسئولی از تهران به سمت نیویورک پرواز کند، حتی تا شیوه راه رفتن، قدم زدن، کجا رفتن، لبخند زدن یا نفس کشیدن اش هم دخالت میشود و قبلاً بابدها و نبایدهای بی شماری را به او دیکته میکنند.
از این منظر اگر بنگریم به نظر نمیرسد سفر چندان کارا باشد. اگر از قبل تصمیمی گرفته شده باشد، پزشکیان آنجا اختیاری وجود نداشته باشد، رفتن و نرفتن رئیسجمهور فرقی ندارد!
با این سطح از محدودیت حضور رئیسجمهور از نظر عملی خیلی سودی ندارد، ولی خب به عنوان یک تریبون بینالمللی در نظر بگیریم و همینقدر بپذیریم که اظهار نظر کردن و گفتن مطالب از این تریبون بد نیست. یک تریبون جهانی است، سخنرانیها از رسانهها پخش میشود، حرفها گفته میشود.
من شخصاً امید چندانی ندارم که آقای پزشکیان بتواند خارج از اراده و تصمیماتی که در سطوح بالا و عالی به ایشان گفته میشود، کار خاصی انجام بدهد یا بتواند تصمیمی بگیرد. هر تصمیمی هم بگیرد معلوم نیست در بازگشت قابلیت اجرایی داشته باشد یا نه؟!چون به هر حال قوه نظامی و قوه امنیتی کشور همهاش در دست رئیسجمهور نیست. امید است پزشکیان صدای مردم ایران را منعکس کند و به گوش جهان برساند.
با این توصیف آیا میتوانیم به دیدار ترامپ و پزشکیان فکر کنیم یا این دیدار کاملاً خارج از عهده اختیارات رئیسجمهور است؟
اصلاً به این دیدار فکر نمیکنم، احتمال دیدار پزشکیان با ترامپ ضعیف است. البته این به معنای نفی مذاکرات نیست. اطلاعیهای هم که مقامات نظامی، امنیتی و سیاسی صادر کردند ظاهراً با اصل مذاکره مشکلی ندارند ولی دیدار این دو رئیسجمهور بعید است.
فضای سیاسی کشور با مسائل احساسی آمیخته شده و بسیاری از افراد، نیروها و جریانات تندرو داخلی انتظاراتی از رئیسجمهور داشتند که بعید میدانم با وجود چنین فضایی دیداری اتفاق بیفتد.
ایران با چه برنامهای میتوانست با وجود این محدودیتها این سفر را با دستاورد همراه کند؟
از این سفر نباید توقع داشته باشیم و پزشکیان نمیتواند دست پر برگردد. در چنین محافلی باید افرادی حاضر باشند که حرفشان و گفتههایشان قابلیت اجرایی داشته باشد و با یک طرح مشخص، بحث مشخص و با یک هماهنگیای که پشت سرش است حضور پیدا کنند.
آقای پزشکیان به مذاکره با هدف حل مسئله با آمریکا اعتقاد دارد. گروه دیگر که قدرت در دست دارند شاید شرایط را به نحو دیگر میبینند.
آنهایی که الآن فرمان و سکان این جریان را در دست دارند باید نگاهی به خودشان هم بکنند، به زیرمجموعههای خودشان هم نگاه بکنند. آنها هم دارند زندگی میکنند، آنها هم مشکلات دارند، باید نیروهای خودشان را هم مورد متوجه قرار بدهند. اگر حواسشان به زندگی مردم باشد شرایط فرق خواهد کرد.
مسائل و مشکلات به یک سمتی رفته که با قبل فرق میکند. قبلاً میشد تصمیماتی بگیریم ولی الآن در یک بحبوبهای هستیم که هر تصمیمی باید متوجه مسائل و مشکلات مردم باشد.
من بعید میدانم که آقای پزشکیان بتواند در نیویورک کار مثبتی بکند اما در همین حد که بتواند حرف مردم را بزند و صدای ایران را به جهان برساند مطلوب است. این حلقه اتصال را با کشورها برقرار کند ما در محاصره اقتصادی هستیم. پزشکیان باید ارتباطات و مبادلات بازرگانی را جذب و فعال کند.