در سالهای اخیر پژوهشگران بیش از گذشته به این موضوع توجه کردهاند که انسانها خارج از ساعات کار چه میکنند و آیا فعالیتهای مورد علاقه آنها میتواند با سلامت و کیفیت زندگی ارتباط داشته باشد. نتیجه بعضی از این مطالعات، نگاه ما را به اوقات فراغت تغییر داده است.
سرگرمی یعنی چه؟
سرگرمی با کاری که از سر اجبار انجام میدهیم تفاوت دارد. فرد ممکن است شغلش را دوست داشته باشد، اما سرگرمی فعالیتی است که معمولاً برای لذت، علاقه شخصی یا احساس رضایت انجام میشود و الزاماً هدف اقتصادی ندارد. کسی که گیتار میزند، لزوماً قصد ندارد نوازنده حرفهای شود. کسی که گل میکارد، قرار نیست باغبان شود و فردی که نقاشی میکند، مجبور نیست نمایشگاه برگزار کند. همین بیفشار بودن شاید یکی از جذابیتهای اصلی سرگرمی باشد. فرد میتواند کاری را صرفاً به دلیل علاقه خودش انجام دهد.
پژوهشی روی نزدیک به ۸۰ هزار نفر
مطالعهای بینالمللی که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، اطلاعات نزدیک به ۸۰ هزار فرد ۵۰ ساله و بالاتر از ۱۹ کشور را بررسی کرد. هدف پژوهشگران بررسی ارتباط میان داشتن سرگرمی و برخی پیامدهای سلامت در دوره سالمندی بود. نتایج این نوع مطالعات به معنای آن نیست که داشتن یک سرگرمی مشخص مستقیماً باعث افزایش طول عمر میشود. عوامل زیادی مانند وضعیت اقتصادی، سلامت جسمی، شرایط اجتماعی و سبک زندگی بر سلامت انسان تأثیر میگذارند. با این حال، یافتهها نشان میدهند سرگرمی میتواند یکی از عناصر مهم سبک زندگی باشد.
چرا سرگرمی برای ما مهم است؟
بسیاری از سرگرمیها ذهن یا بدن را درگیر میکنند. مطالعه، موسیقی، بازیهای فکری و یادگیری مهارت جدید، فرد را وادار به تمرکز میکنند. فعالیتهایی مانند باغبانی، پیادهروی، آشپزی یا کاردستی نیز تحرک و مشارکت عملی ایجاد میکنند. برخی سرگرمیها نیز ماهیت اجتماعی دارند. شرکت در یک گروه موسیقی، کلاس هنری، باشگاه ورزشی یا جمع کتابخوانی، علاوه بر خود فعالیت، امکان آشنایی و ارتباط با دیگران را فراهم میکند. به همین دلیل، سرگرمی میتواند همزمان چند بخش از زندگی را تحت تأثیر قرار دهد؛ فعالیت ذهنی، حرکت جسمی، احساس رضایت و ارتباط اجتماعی.
سرگرمی در عصر صفحهها
اما یک مشکل جدید وجود دارد. بسیاری از ما اوقات فراغت خود را با تلفن همراه پر میکنیم. تماشای ویدئو، مرور شبکههای اجتماعی و پیمایش بیپایان محتوا ممکن است سرگرمکننده باشد، اما با سرگرمی فعال تفاوت دارد. در سرگرمی فعال، فرد چیزی انجام میدهد. کتاب میخواند، ساز میزند، غذا میپزد، عکس میگیرد یا چیزی میسازد. در مقابل، هنگام پیمایش مداوم شبکههای اجتماعی، بیشتر در نقش دریافتکننده محتوا قرار داریم. البته استفاده از فناوری لزوماً بد نیست. حتی میتوان از اینترنت برای یادگیری موسیقی، آموزش آشپزی، عکاسی یا زبان استفاده کرد. تفاوت در این است که فناوری وسیله فعالیت باشد، نه اینکه تمام اوقات فراغت را مصرف کند.
سرگرمی لازم نیست گران باشد
یکی از سوءتفاهمهای رایج این است که داشتن سرگرمی به تجهیزات گران یا زمان زیادی نیاز دارد. در حالی که بسیاری از فعالیتها بسیار سادهاند.
خواندن چند صفحه کتاب، نگهداری از چند گلدان، پیادهروی، نوشتن خاطرات، آشپزی یک غذای تازه یا یادگیری یک مهارت کوچک میتواند آغاز یک سرگرمی باشد. مهم این است که فعالیتی پیدا کنیم که برای خودمان معنا داشته باشد، نه اینکه صرفاً به دلیل محبوبیت دیگران آن را انتخاب کنیم. شاید زندگی مدرن بیش از هر زمان دیگری به ما یادآوری کند که اوقات فراغت، زمان مرده نیست. بخشی از زندگی است که میتوان در آن چیزی یاد گرفت، ساخت، تجربه کرد و دوباره با خود ارتباط برقرار کرد. شاید سؤال مهم این نباشد که «چقدر وقت آزاد داریم؟» بلکه این باشد که با زمانی که داریم، چه میکنیم؟
برگرفته از: Journal of Global Health و پژوهشهای بینالمللی سالمندی